شیکارییەک دەربارەی سەرهەڵدانی ڕادیکاڵترین ناڕەزایەتیی ژنان لە کۆریای باشوور و ڕەنگدانەوە جیهانییەکانی.
ژیوار خدر
لە کاتێکدا جیهان بە سەرسامییەوە سەیری تەقینەوەی کولتووری کۆریای باشوور و لووتکەی تەکنەلۆژیا و دراما سەرنجڕاکێشەکانی دەکات، لە پشت پەردەی ئەو پێشکەوتنە بێوێنەیەوە گەردەلوولێکی کۆمەڵایەتی خەریکە بناغەکانی ئەو دەوڵەتە دەهەژێنێت. ئەمڕۆ لە کۆریای باشوور نەوەیەکی نوێ لە ژنانی هۆشیار سەریهەڵداوە کە چیتر ئامادە نین “گرێبەستە کۆمەڵایەتییە نەریتییەکان” واژۆ بکەن. ئەوان لە ڕێگەی بزووتنەوەیەکەوە کە بە 4B ناسراوە، جۆرە مانگرتنێکیان ڕاگەیاندووە کە هاوسەنگی دیمۆگرافی و ئابووریی وڵاتەکەی خستووەتە ژێر پرسیارەوە. ئەمە تەنیا هەڵبژاردنێکی شەخسی نییە، بەڵکو گەورەترین ڕەتکردنەوەی بەکۆمەڵە لە مێژووی نوێی ژناندا بەرامبەر بە سیستەمی باوکسالاری و فشارە ئابوورییە تاقەتپڕووکێنەکان.
مانیفێستی چوار “نا” کە
زاراوەی 4B کورتکراوەی پیتی دەستپێکی چوار وشەی کۆرییە کە بە Bi دەست پێ دەکەن و بە واتای “نا” یان ڕەتکردنەوە دێن:
.1 Bihon (نا بۆ هاوسەرگیری): ڕەتکردنەوەی چوونە ناو قەفەسی هاوسەرگیرییەکی نەریتی.
.2 Bichulsan (نا بۆ منداڵبوون): مانگرتن لە خستنەوەی منداڵ وەک کاردانەوەیەک بەرامبەر بەو فشارە توندانەی دەخرێنە سەر دایکان.
3. Biyeonae (نا بۆ پەیوەندی سۆزداری): دوورکەوتنەوە لە ژوانبەستن و عەشق لەگەڵ پیاوان.
.4 Bisekseu (نا بۆ سێکس): ڕەتکردنەوەی سێکس لەگەڵ پیاوان وەک شێوازێکی بەرگریی جەستەیی و سیاسی.
ئەم بزووتنەوەیە لە ساڵانی 2015 و 2016 وە لە ناو کۆمەڵگە ئۆنلاینەکانی وەک “Megalia” وە چەکەرەی کرد و دواتر لە ساڵی 2017 دا لە پلاتفۆرمی Daum Cafe بە فەرمی گەشەی کرد. ئامانجی سەرەکی ئەوەیە کە ژنان
ژیانێکی نوێ لە دەرەوەی تێڕوانینی پیاوان و ئەرکە خێزانییە چەوسێنەرەوەکان بۆ خۆیان دابڕێژنەوە.
قەیرانی دیمۆگرافی: ئامارەکان دەدوێن
کۆریای باشوور ئێستا خاوەنی نزمترین ڕێژەی پیتاندنە لە تەواوی جیهاندا. بە پێی ئامارە فەرمییەکان کە لە گۆڤارە جیهانییەکانی وەک The Economist و ناوەندەکانی ئاماری کۆریا بڵاوکراونەتەوە، ڕێژەی لەدایکبوون لە ساڵی 2023 دا گەیشتووەتە تەنیا 0.72 منداڵ بۆ هەر ژنێک، کە ئەمەش زۆر کەمترە لە ڕێژەی پێویست بۆ جێگیربوونی دانیشتووان کە 2.1 ە. ڕێکخراوی هاوکاری و گەشەپێدانی ئابووری (OECD) هۆشداری دەدات کە ئەگەر ئەم دۆخە بەردەوام بێت، دانیشتووانی کۆریا لە ماوەی 60 ساڵی داهاتوودا دەبێتە نیوە.
ئەم داڕووخانە دیمۆگرافییە تەنیا ئەنجامی بێزاری نییە، بەڵکو دەرەنجامی ڕەتکردنەوەیەکی ئاگایانەیە. ڕاپرسییەکی گۆڤاری بەناوبانگی کۆری SisalN دەریخستووە کە تەنیا 8.3% ی ژنانی تەمەن 20 ساڵ هاوسەرگیری بە پێویست دەزانن، لە کاتێکدا ئەم ڕێژەیە لای پیاوان دەگاتە 32%. ئەم جیاوازییە ڕەگەزییە قووڵە نیشانی دەدات کە دیدگای ژنان و پیاوان بۆ داهاتوو تەواو لە یەک جیاوازە.
ڕەگ و ڕیشەی کێشەکە: ئابووری و توندوتیژی
بۆ تێگەیشتن لەوەی بۆچی ژنانی کۆری دەستیان لە هاوسەرگیری هەڵگرتووە، دەبێت سەیری باری کۆمەڵایەتی و ئابوورییان بکەین:
* جیاوازی مووچە: کۆریای باشوور بۆ ماوەی نزیکەی 30 ساڵە خراپترین پلەی هەیە لە ناو وڵاتانی OECD لە ڕووی جیاوازیی مووچەی نێوان ژنان و پیاوان.
* توندوتیژیی ڕەگەزی: بە پێی ئامارەکانی گرووپە مافپەروەرییەکانی کۆریا، لە ساڵی 2024 دا لانیکەم 181 ژن لە لایەن هاوبەشە سۆزدارییەکانی پێشوویان یان ئێستایانەوە کوژراون؛ واتە نزیکەی یەک ژن لە هەر دوو ڕۆژێکدا. ئەمەش وای کردووە ژوانبەستن وەک سەرکێشییەکی مەترسیدار بۆ ژیان ببینرێت.
* فشاری دایکانە: کۆمەڵگەی کۆری هێشتا چاوەڕوان دەکات ژن دوای هاوسەرگیری و منداڵبوون تەواوی
ئەرکەکانی ناوماڵ و چاودێری منداڵ لە ئەستۆ بگرێت. تەنانەت داتاکانی حکومەت دەری دەخەن کە ئەو ژنانەی کار دەکەن و بژێوی خێزان دابین دەکەن، کاتێکی زۆرتر لە مێردەکانیان لە ناوماڵدا بەسەر دەبەن.
* فشاری جوانی و کۆرسێت: هاوشانی 4B، بزووتنەوەی “فڕێدانی کۆرسێت” سەریهەڵدا. ژنان داوایان کرد کە واز لە پێوەرە سەختەکانی جوانی بهێنرێت کە وای کردبوو ژن وەک کاڵایەک تەنیا بۆ ڕازاندنەوە و سەرنجڕاکێشی ببینرێت.
فێستیڤاڵی بیهۆن: مۆدێلێکی نوێ بۆ ژیان
لە فێستیڤاڵێکدا کە لە ساڵی 2024 لە ناوچەی سیۆنگسو بەڕێوەچوو، نزیکەی 2000 ژنی بیهۆن (ئەوانەی بە ویستی خۆیان هاوسەرگیری ناکەن) کۆبوونەوە. ئەم بۆنەیە تەنیا کۆبوونەوەیەکی سادە نەبوو، بەڵکو پەیامێکی سیاسی بوو. لەوێدا ژنان فێری ئەوە دەکرێن چۆن بە سەربەخۆیی بژین؛ لە چاککردنەوەی کەلوپەلی کارەبایی ناوماڵەوە تاوەکو پلاندانانی دارایی بۆ تەمەنی پیری بە بێ پشتبەستن بە مێرد یان منداڵ.
ئەم گۆڕانکارییە وای کردووە خێزانە جێگرەوەکان سەرهەڵبدەن. ئێستا زیاتر لە 1.1 ملیۆن کۆری لەگەڵ هاوڕێکانیان یان کەسانێک دەژین کە پەیوەندی خوێن یان هاوسەرگیرییان نییە. داواکارییەکی زۆر هەیە بۆ تێپەڕاندنی یاسای هاوبەشی ژیان تاوەکو ئەم جۆرە خێزانە نوێیانە مافی یاساییان هەبێت بۆ چاودێریکردنی یەکتری لە کاتی نەخۆشی و مامەڵە پزیشکییەکاندا.
ڕەهەندی جیهانیی بزووتنەوەکە
ئەزموونی ژنانی کۆریای باشوور ئێستا دەنگی داوەتەوە لە وڵاتانی تریش. لە ئەمریکا، دوای هەڵبژاردنەوەی ترەمپ و گۆڕانکاری لە یاساکانی مافی ژنان و هەڵوەشاندنەوەی مافی لەباربردنی منداڵ، لە ناو ژنانی ئەمریکیدا گەڕان بە دوای 4B لە گووگڵ 450% زیادی کردووە. لە چینیش بزووتنەوەی هاوشێوە بە ناوی 4B6T سەریهەڵداوە. ئەمە نیشانی دەدات کە کێشەکە تەنیا تایبەت نییە بە کۆریا، بەڵکو گوزارشتە لە داواکارییەکی جیهانی بۆ ڕێزگرتن لە سەربەخۆیی ژن و دابینکردنی دادپەروەری.
دەرەنجام: پەیامێک بۆ جیهان
بزووتنەوەی 4B تەنیا تایبەت نییە بە کۆریای باشوور؛ بیرۆکەکانی گەیشتوونەتە ئەمریکا، چین و وڵاتانی دیکەی ئەورووپیش. ئەمە زەنگێکی هۆشدارییە بۆ هەموو ئەو کۆمەڵگەیانەی کە دەیانەوێت بارقورسییەکانی گەشەی ئابووری و سەقامگیریی خێزان تەنیا بخەنە سەر شانی ژنان. ئەزموونی کۆریا دەیسەلمێنێت کە هیچ بڕە پارەیەک و هیچ کەمپەینێکی حکومی ناتوانێت ژن هان بدات بۆ هاوسەرگیری و منداڵبوون ئەگەر ژینگەیەکی یەکسان، ڕێزێکی مرۆیی و سەلامەتییەکی تەواوی بۆ دابین نەکرێت.
لە کۆتاییدا، ئەم بزووتنەوەیە ئەو پەیامە دەگەیەنێت کە خێزانێکی بەختەوەر و کۆمەڵگەیەکی سەقامگیر لەسەر بناغەی چەوساندنەوەی ڕەگەزێک بونیاد نانرێت. تەنیا کاتێک ژن هەست بە ئاسایش، ڕێز و یەکسانی تەواو بکات دەتوانێت بە ئارەزووی خۆی بەشدار بێت لە بونیادنانی کۆمەڵگەدا. تا ئەو کاتە، “نا” کانی بزووتنەوەی 4B وەک بەهێزترین چەکی ژنان بۆ وەرگرتنەوەی مافە زەوتکراوەکانیان دەمێنێتەوە.
وەک چۆن زانای کۆمەڵناس “کوون سو – هیون” لە زانکۆی گیسۆنگ ناسیۆناڵ دەڵێت: “ئەوەی ژنان دەیانەوێت تەنیا مانگرتن نییە، بەڵکو گەڕانە بە دوای شوێنێک کە وەک مرۆڤێکی یەکسان و سەربەخۆ خۆشبویسترێن و ڕێزیان لێ بگیرێت… بزووتنەوەی 4B وێنەیەکە لەو داهاتووەی کە تێیدا ژنان چیتر ئامادە نین لە پێناو نەریتی کۆمەڵایەتیدا خەون و سەربەخۆیی خۆیان بکەنە قوربانی”.
